Gebruiksaanwijzing en transparantie naar de gebruiksverantwoordelijke: artikel 13

Kort antwoord: Artikel 13 van de AI Act verplicht aanbieders om hoogrisico-AI zó transparant te ontwerpen dat de gebruiksverantwoordelijke de output kan interpreteren en correct kan gebruiken, én om een gebruiksaanwijzing mee te leveren. Die richt zich op de professionele gebruiker (de organisatie die het systeem inzet), niet op het eindpubliek. Het is de schakel waarmee de gebruiksverantwoordelijke zijn eigen verplichtingen kan nakomen.

Twee samenhangende eisen

Artikel 13 combineert twee dingen. Ten eerste ingebouwde transparantie: het systeem moet voldoende inzichtelijk werken zodat een gebruiker de output begrijpt en passend gebruikt. Ten tweede een gebruiksaanwijzing in een begrijpelijk formaat, in een taal die de gebruiksverantwoordelijke begrijpt. Samen maken ze menselijk toezicht mogelijk: zonder te weten wat een systeem kan en niet kan, kun je het niet verantwoord overzien.

Wat de gebruiksaanwijzing moet bevatten

De instructies moeten onder meer vermelden:

• de identiteit en contactgegevens van de aanbieder;
• het beoogde doel van het systeem;
• het nauwkeurigheidsniveau, de robuustheid en cyberbeveiliging waartegen het is getest (zie artikel 15);
• bekende of voorzienbare omstandigheden die tot risico's kunnen leiden, inclusief redelijkerwijs voorzienbaar misbruik;
• de prestaties op specifieke groepen waarop het systeem bedoeld is gebruikt te worden;
• de maatregelen voor menselijk toezicht, inclusief technische middelen om de output te interpreteren;
• de benodigde reken- en hardwarebronnen, de verwachte levensduur en onderhouds- of updatemaatregelen;
• waar relevant: een beschrijving van de logfunctie (zie artikel 12).

Onderscheid met transparantie naar eindgebruikers

Verwar artikel 13 niet met de transparantieplichten richting natuurlijke personen (zoals het melden dat iemand met een chatbot praat, of het labelen van AI-content). Die staan elders in de AI Act. Artikel 13 gaat specifiek over de informatie van aanbieder naar gebruiksverantwoordelijke, zodat die de regels kan naleven en het systeem veilig kan inzetten.

Wat te doen

• Schrijf de gebruiksaanwijzing voor de praktijk: concreet, in begrijpelijke taal, niet een juridische bijlage.
• Vermeld prestaties én grenzen eerlijk, inclusief voorzienbaar misbruik en doelgroepen waarop het systeem minder goed presteert.
• Beschrijf de toezicht- en stopmaatregelen zodat de gebruiksverantwoordelijke artikel 14 kan invullen.
• Houd de instructies actueel bij updates en versiewijzigingen.
• Verbind ze aan je AI-governance-raamwerk en aan de tijdlijn van verplichtingen.

De gebruiksaanwijzing is een vaste eis uit het overzicht van hoogrisico-verplichtingen en wordt meegenomen in de conformiteitsbeoordeling en CE-markering. Een systeem dat niemand goed kan gebruiken, is niet conform.