Data Act bij leasevoertuigen: wie is de "gebruiker" van de data?

Kort antwoord: Onder de Data Act (Verordening (EU) 2023/2854) is de "gebruiker" degene die het connected product bezit, huurt of least. Bij een geleased voertuig is dat doorgaans de lessee — de partij die het voertuig feitelijk gebruikt — en niet per definitie de leasemaatschappij die eigenaar is.

De Data Act is van toepassing sinds 12 september 2025 en regelt de toegang tot en het delen van data van connected producten en gerelateerde diensten. Een modern voertuig met telematica is zo'n connected product. Wie als "gebruiker" geldt, bepaalt wie recht heeft op de voertuigdata en wie die data met derden mag laten delen.

Wie is de gebruiker?

De Data Act definieert de gebruiker als de natuurlijke of rechtspersoon die het connected product bezit, huurt of least, of die de gerelateerde dienst afneemt. Bij een leasevoertuig zijn er dus twee kandidaten: de leasemaatschappij als juridisch eigenaar, en de lessee die het voertuig in gebruik heeft. De verordening koppelt het gebruikersbegrip aan het feitelijke gebruik van het product. De lessee die het voertuig dagelijks bestuurt of inzet, is daarmee in de regel de gebruiker met recht op toegang tot de data.

Wat betekent dat in de leasepraktijk?

De gebruiker heeft het recht op toegang tot de data die het voertuig genereert, en kan vragen die data te laten delen met een derde partij naar keuze — denk aan een onderhoudsbedrijf, een verzekeraar of een fleet-managementdienst. De datahouder (vaak de fabrikant of de aanbieder van de telematicadienst) moet die data op verzoek beschikbaar stellen op FRAND-voorwaarden (fair, reasonable and non-discriminatory).

In leaseconstructies is het beeld niet altijd zwart-wit. Eén partij kan meerdere rollen vervullen, en de verdeling van gebruikersrechten kan in het contract nader worden ingevuld — binnen de grenzen die de Data Act stelt, zoals het verbod op oneerlijke contractbedingen. Het is daarom raadzaam om in het leasecontract expliciet vast te leggen wie als gebruiker geldt en wie welke toegang heeft.

Aandachtspunten voor transport en logistiek

Voor transportondernemingen die voertuigen leasen, betekent dit dat het recht op voertuigdata in beginsel bij hen kan liggen als feitelijke gebruiker. Tegelijk geldt: bevat de data persoonsgegevens (bijvoorbeeld over een individuele chauffeur), dan is naast de Data Act ook de AVG van toepassing. Voor nieuwe connected producten geldt vanaf 12 september 2026 bovendien een ontwerpverplichting: producten moeten zo worden ontworpen dat de data toegankelijk is. Wie nu leasecontracten sluit of vernieuwt, doet er goed aan de datarechten daarin scherp te regelen.

Lees ook: Transport & Logistiek. Doe de scan.