De Data Act voor transport en logistiek: wie krijgt toegang tot jouw voertuig- en ketendata?

Transport en logistiek draaien op data: telematica, boordcomputers, tachografen, koelsensoren, magazijn- en terminalsystemen. Tot voor kort was de vraag "van wie is die data?" vooral een kwestie van contracten en onderhandelingsmacht. Sinds 12 september 2025 geeft de Data Act (Verordening (EU) 2023/2854) daar een Europees antwoord op. Dit is geen AI-regelgeving — het gaat puur over data: wie erbij mag, onder welke voorwaarden, en hoe je niet vastzit aan één leverancier.

Wat de Data Act doet

De verordening legt geharmoniseerde regels vast voor eerlijke toegang tot en gebruik van data in de EU. De kern is dat data van connected producten en bijbehorende diensten niet langer exclusief bij de fabrikant of dienstverlener hoeft te blijven, maar beschikbaar komt voor de gebruiker — en, op diens verzoek, voor een derde naar keuze.

Voor de sector zijn vier elementen bepalend.

1. Toegang tot data van connected producten

Wie een connected product gebruikt — een vrachtwagen met telematica, een reefer met sensoren, een AGV in het magazijn — heeft recht op toegang tot de data die het product genereert, en mag die laten delen met een derde partij naar eigen keuze. Voor een vervoerder of verlader betekent dit dat voertuig- en machinedata niet langer een gesloten doos van de OEM of leverancier zijn. Tegelijk komt op wie zélf zulke data houdt de plicht te liggen om die toegang mogelijk te maken.

2. Eerlijke B2B-deelvoorwaarden (FRAND)

Waar data tussen bedrijven wordt gedeeld, moet dat tegen eerlijke, redelijke en niet-discriminerende voorwaarden (FRAND). De verordening is er expliciet op gericht kleinere partijen te beschermen tegen deelvoorwaarden die door dominante spelers worden opgelegd — een bekend patroon in ketens waar één partij de data en de standaard bezit.

3. Verbod op oneerlijke contractbedingen

De Data Act verbiedt contractuele bepalingen die eerlijke datadeling belemmeren. Dat dwingt een praktische actie af: bestaande data-, leverings- en platformcontracten moeten worden nagelopen op bedingen die toegang of overdracht eenzijdig blokkeren of beprijzen.

4. Overstappen tussen clouddiensten

De verordening verplicht aanbieders van dataverwerkingsdiensten het overstappen tussen clouds te vergemakkelijken en belemmeringen weg te nemen. Voor logistieke IT — TMS, WMS, port community-systemen, datadeel- platforms — verkleint dat de lock-in en vergroot het de onderhandelingsruimte bij leverancierskeuze.

Tijdpad

De kernbepalingen gelden sinds 12 september 2025. De toepassing is gefaseerd: de ontwerpverplichting om nieuwe connected producten zó te bouwen dat data toegankelijk is, en de zwaardere interoperabiliteits- en overstapeisen, lopen door in de jaren daarna. De richting staat echter vast en geldt nu al: data van connected producten is in beginsel deelbaar.

Wat dit voor jouw organisatie betekent

Drie vragen bepalen je positie:

1. Welke connected data genereer of houd je, en wie heeft er recht op?

Zonder data-inventaris kun je verzoeken niet beoordelen of honoreren.

1. Kun je data op verzoek delen in een gangbaar, machineleesbaar formaat?

Het recht op toegang en doordeling is weinig waard als het technisch niet kan.

1. **Voldoen je contracten aan de FRAND-eis en het verbod op oneerlijke

bedingen?** Bestaande afspraken zijn de meest waarschijnlijke bron van non-conformiteit.

Wil je weten welke EU-regimes naast de Data Act jouw organisatie raken — eFTI, EMSWe, de AI Act, NIS2 — en waar je readiness zit? Doe de Transport & Logistiek-scan.