Werknemers monitoren met AI: wat mag en wat niet?

Kort antwoord: AI om werknemers te monitoren mag niet onbeperkt. Eén vorm is helemaal verboden: AI die emoties afleidt op de werkvloer (art. 5 AI Act, sinds 2 februari 2025). Andere vormen — prestatie- of gedragsmonitoring — kunnen hoog-risico zijn (bijlage III, personeelsbeheer) en vallen sowieso onder de AVG, die een geldige grondslag, transparantie en proportionaliteit eist. Continue, ingrijpende monitoring is juridisch kwetsbaar.

Wat verboden is

AI-systemen die de emotionele toestand van werknemers afleiden — via camera-, stem- of gedragsanalyse — zijn op de werkvloer verboden. Het maakt niet uit hoe "behulpzaam" het bedoeld is; alleen voor medische of veiligheidsdoeleinden geldt een smalle uitzondering. Zie verboden AI-praktijken.

Wanneer monitoring hoog-risico is

AI die prestaties of gedrag van werkenden monitort en evalueert, valt onder personeelsbeheer in bijlage III en kan daardoor hoog-risico zijn. Dan gelden onder meer menselijk toezicht (art. 14), informatie aan de betrokken werkenden (art. 26) en de eisen aan datakwaliteit. Hoe meer het systeem meeweegt in beslissingen over mensen, hoe zwaarder het regime.

De AVG zet de grenzen

Ook zonder hoog-risicokwalificatie geldt de AVG. Monitoring vereist een geldige grondslag (toestemming van werknemers is meestal niet vrij, dus zwak), transparantie vooraf, dataminimalisatie en een proportionaliteitstoets: weegt het doel op tegen de inbreuk op de privacy? Een Data Protection Impact Assessment (DPIA) is bij stelselmatige monitoring vaak verplicht. In veel landen heeft de ondernemingsraad bovendien instemmings- of adviesrecht.

Wat te doen

• Begin met de vraag of het verboden is (emotieherkenning) — zo ja, niet doen.
• Classificeer de monitoring: hoog-risico of niet (zie hoogrisico-verplichtingen).
• Toets proportionaliteit en leg een DPIA vast.
• Informeer werknemers transparant en betrek de medezeggenschap.
• Beperk wat je verzamelt en hoe lang je het bewaart.

Monitoring is het gebied waar werkgevers het snelst de fout in gaan: de techniek kan veel, maar het recht trekt scherpe grenzen. Begin bij het doel en de proportionaliteit, niet bij wat technisch kan.